<><
Przetwornica akumulatorowa
12V DC -> 220V AC
logo serwisu MYZLAB

Do czego to służy?
kliknij aby powiększyć schemat przetwornicy 12/220V
Przetwornica 12V/220V przetwarza napięcie stałe z akumulatora 12V na napięcie zmienne 220V. Wielu osobom temat taki wydaje się bardzo trudny. Okazuje się jednak, że budowa najprostszego układu tego typu nie jest wcale skomplikowana. Najdroższymi elementami przetwornicy są: typowy sieciowy transformator toroidalny oraz dwa tranzystory mocy typu MOSFET. Część sterująca jest bardzo prosta i tania. Układ jest prosty, niedrogi, a maksymalna moc wyjściowa zależy praktycznie tylko od wielkości transformatora. Jego praktyczną przydatność do różnych nietypowych zastosowań trzeba sprawdzić we własnym zakresie. Kształt przebiegu wyjściowego daleko odbiega od sinusoidy, co jest równoznaczne z dużą zawartością harmonicznych, zwłaszcza nieparzystych. Nie ulega jednak wątpliwości, że pomimo prostoty jest to dobry punkt startowy do różnych eksperymentów.

Jak to działa?
Układ tylko na pozór jest skomplikowany, w rzeczywistości przetwornicę stanowią cztery kluczowe elementy:
  • transformator
  • dwa tranzystory MOSFET
  • układ scalony CMOS 4047.
    Część układu z elementami T3...T6, U2C, U2D pełni jedynie rolę pomocniczą i można jej nie montować (niewykorzystane wejścia U2C i U2D należy wtedy zewrzeć do masy albo do plusa zasilania). W najprostszej wersji można zrezygnować z bramek U2A, U2B i podać sygnały z układu U1 bezpośrednio na bramki MOSFET-ów T1 i T2.
    Źródłem energii jest akumulator o napięciu 12V. Kluczową rolę pełni transformator TR1. Jest to najzwyklejszy toroidalny transformator sieciowy z dwoma uzwojeniami wtórnymi (220V/2x9V). Transformator ten współpracuje z dwoma tranzystorami MOSFET T1 i T2, które włączane są na przemian z częstotliwością 50Hz. Aby częstotliwość była stabilna, zastosowano popularny układ czasowy CMOS 4047, który tu pracuje w roli generatora. Częstotliwość oscylatora wynosi 100Hz, a na wyjściach dzielnika przez 2 (nóżki 10 i 11) występują odwrócone z fazie przebiegi o częstotliwości 50Hz. W praktyce wartość częstotliwości oscylatora (100Hz) wyznaczona jest przez elementy R1, PR1, C1 i można ją dokładnie ustawić z pomocą PR1. Na wyjściu, czyli na uzwojeniu sieciowym transformatora, występuje przebieg zbliżony kształtem do prostokąta.
    Przy zasilaniu z akumulatora, ze względu na różnego rodzaju straty oraz obniżanie się napięcia akumulatora, należy stosować transformator sieciowy o nominalnym napięciu wtórnym 2x9V, a nie 2x12V. W układzie można stosować transformatory o napięciach 2x8V...2x10V. Napięcie wyjściowe zależy przede wszystkim od napięcia akumulatora oraz przekładni transformatora, ale pewien wpływ ma również obciążenie. Elementy D1, PR2, T4, T3, D3 pracują w obwodzie kontrolującym napięcie akumulatora. Ponieważ pobór prądu z akumulatora zazwyczaj będzie duży, akumulator może się szybko wyczerpać. Wspomniany obwód zapobiegnie głębokiemu wyładowaniu akumulatora, sygnalizując dźwiękiem brzęczyka Y1 i światłem diody D3 obniżenie się napięcia poniżej poziomu nastawionego za pomocą PR2. Nadmierne obniżenie napięcia spowoduje zatkanie otwartego dotychczas tranzystora T4 i otwarcie T3. Spowoduje to zaświecenie diody D3, a dodatkowo stan niski na nóżce 12 bramki U2D spowoduje pojawienie się stanu wysokiego na wyjściu tej bramki. Uruchomi to generator z bramką U2C i brzęczyk piezo Y2 wyda przerywany dźwięk ostrzegawczy. Napięcie progowe sygnalizatora można ustawić za pomocą PR2. Obwód z elementami R14, D5...D8, T5, T6, D4 dźwiękiem i świeceniem diody D2 poinformuje o przeciążeniu i przekroczeniu dopuszczalnej wartości prądu wyjściowego.
    Układ działa następująco: na rezystorze R14 występuje spadek napięcia, proporcjonalny do prądu wyjściowego. Napięcie z tego rezystora jest prostowane w mostku D5...D8. Obwód opóźniający R11, C3 zapobiega fałszywym alarmom wynikającym z chwilowych impulsów prądowych. Dopiero gdy średnia wartość prądu przekroczy ustalony poziom, otworzą się tranzystory T5, T6, zaświeci się dioda sygnalizacyjna D4 i odezwie się brzęczyk piezo.

    Montaż i uruchomienie
    Schamat montażowy płytki drukowanej
    Układ sterująco-sygnalizacyjny można zmontować na płytce pokazanej na rysunku poniżej. Montaż płytki jest klasyczny i nie sprawi trudności. Jak wspomniano, w wersji minimalnej nie muszą być montowane wszystkie elementy. Wystarczy zmontować U1, R1, C1, PR1, T1, T2, TR1. Dla pewności warto zmontować też filtr R15, C2, C5, C6. W wersji minimalnej nie trzeba stosować bramek U2A, U2B.
    W prezentowanym układzie w niektórych obwodach będą płynąć duże prądy. Wystarczy policzyć, że przy napięciu 12V moc 100W uzyskuje się przy prądzie przekraczającym 8A. Tak duża wartość prądu oznacza, że kluczowe połączenia muszą być wykonane grubszymi przewodami, przynajmniej o przekroju 1...1,5mm2. Na schemacie ideowym obwody te narysowano grubszymi liniami. Szczególną uwagę należy zwrócić na obwody tranzystorów mocy. Przewody do nich prowadzące powinny być możliwie krótkie, do 10cm, lub lepiej mniej. Po zmontowaniu płytki, a przed dołączeniem tranzystorów mocy i transformatora warto sprawdzić, czy układ sterujący wytwarza przebieg prostokątny o częstotliwości 50Hz i wypełnieniu 50%.
    Kto nie ma dostępu do miernika częstotliwości, może w miejsce PR1 R1 zastosować jeden rezystor (lub dwa połączone szeregowo) o wartości 45,5k. Częstotliwość najprawdopodobniej będzie nieco odbiegać od nominału, ale odchyłka o 5, 10 czy nawet 20% w ogromnej większości przypadków nie ma znaczenia. W układzie modelowym zastosowano transformator o mocy 100W, i co bardzo istotne, tranzystory T1, T2 podczas prób, nawet przy obciążeniu wyjścia mocą 80W grzały się niewiele. Nic nie stoi na przeszkodzie, by zastosować transformator o innej mocy, mniejszej lub większej. Tranzystory sterujące typu BUZ11 mają rezystancję w stanie otwarcia tylko 0,03...0,04 ohma i mogą pracować z prądami rzędu kilkudziesięciu amperów. Można więc wypróbować działanie układu z transformatorem o znacznie większej mocy, nawet 300W przy obciążeniu wyjścia mocą do 250W, stosując bezpiecznik B1 o odpowiednim nominale.

    Uwaga! Ze względu na przebieg wyjściowy, kształtem zbliżony do prostokąta, niektóre urządzenia mogą nie działać poprawnie, a nawet ulec uszkodzeniu!

    Wykaz elementów:

    Rezystory
    R1 - 39k
    R3,R4 - 1k
    R5-R7,R9,R13 - 10k
    R8,R12 - 100k
    R10 - 330
    R11 - 1M
    R14 - 2,2/2W
    R15 - 100
    PR1 - 10k
    PR2 - 1k

    Kondensatory
    C1 - 100nF
    C2,C5 - 1000ľF/16V
    C3 - 1ľF ceramiczny
    C4 - 10ľ/16V
    C6 - 100nF ceramiczny

    Półprzewodniki
    D1 - dioda Zenera 9V1
    D2 - LED zielona
    D3,D4 - LED czerwona
    D5-D8 - BAT85
    T1,T2 - BUZ11
    T3-T5 - BC548B
    T6 - BC559B
    U1 - 4047
    U2 - 4093

    Pozostałe
    Y1 - piezo z generatorem
    TR1 - toroid 100W 2x9V (nie wchodzi w skład kitu)
    Prezentowany tutaj układ można kupić pod postacią kitu AVT-2463.

    Uwaga! W układzie występują napięcia groźne dla życia i zdrowia. Osoby niepełnoletnie mogą wykonać i uruchomić układ wyłącznie pod opieką wykwalifikowanych osób dorosłych.

    Źródło: Elektronika dla wszystkich (EdW - grudzień 2000)

    MYZLAB.PL © 2001-2008
    Warszawa 14.08.2003