<><
Wyłącznik zmierzchowy
logo serwisu MYZLAB

     Przedstawiony tutaj wyłącznik zmierzniowy jest jednym z prostszych do wykonania. Jest to układ bezstykowy zasilany bezpośrednio z sieci, co umożliwia znacznie obniżenie kosztu wyłącznika i zwiększenie jego trwałości.
     Czujnikiem oświetlenia jest fotorezystor RF, który wraz z potencjometrem P1 tworzy dzielnik napięcia, doprowadzanego do przerzutnika Schmitta (tranzystory T1, T2 i rezystory R1-R6).W stanie zaciemnienia rezystancja fotorezystora jest bardzo wysoka i potencjometr P1 wymusza na wejściu przerzutnika stan niski (dolne napięcie progowe). Na kolektorze tranzystora T2 występuje wówczas napięcie ok. 3V, które przez dzielnik napięcia, składający się z rezystora R8 i potencjometru P2, zatyka tranzystor T3. Bramka tyrystora Ty jest zasilana przez rezystor R9, w każdym półokresie napięcia tętniącego występującego na wyjściu mostka, następuje otwieranie tyrystora i żarówka świeci. Ze wzrostem oświetlenia fotorezystora maleje jego rezystancja powodując wzrost napięcia doprowadzanego do wejścia przerzutnika. Po przekroczenia wartości progowej górnej następuje zmiana stanu przerzutnika, na kolektorze tranzystora T2 pojawia się napięcie ok. 7V powiodujące otwarcie tranzystora T3 i wyłączenie tyrystora.
     Przerzutnik jest zasilany bezpośrednio z sieci przez prostownik jednopołówkowy z diodą D2. Napięcie zasilania jest stabilizowane przez diodę Zenera D1. Kondensator C2 wprowadza niezbędne opóźnienie zadziałania wyłącznika prze gwałtownych zmianach oświetlenia. Potencjometr P1 służy do ustawiania czułości wyłącznika, potencjometr P2 - do ustalania punktu pracy tranzystora T3.
     Ze zwzględu na wydzielanie się ciepła w rezystorach R7 i R9 zaleca się lutowanie ich bez obcinania końcówek, a w obudowie urządzenia wykonanie otworów umożliwiających przepływ powietrza chłodzącego.
     Uruchomienie urządzenia wymaga zachowania niezbędnej ostrożności, ponieważ na płytce występują napięcia niebezpieczne (nie ma izolacji od sieci). Łatwiejsze uruchomienie można uzyskać nie wlutowując początkowo kondensatora C2 (wyłącznik reaguje wtedy bez opóźnienia).
     W pierwszym etapie potencjometrem P1 reguluje się próg zadziałania przerzutnika, mierząc napięcie na kolektorze tranzystoa T2 względem katody tyrystora Ty. Powinno ono wynosić ok. 7V przy oświetleniu fotorezystora światłem o natężeniu powodującym wyłączenie oświetlenia, a ok. 3V przy natężeniu wyłączającym sterowane oświetlenie. Następnie potencjometrem P2 ustala się warunki pracy tranzystora T3, który powinien przewodzić przy wyższym napięciu zmierzonym uprzednio, a nie przewodzić przy niższym. Po ustaleniu obu potencjometrów wlutuwuje się kondensator C2 i sprawdza działanie wyłącznika z wprowadzoną zwłoką czasową.

Spis elementów:
R1 = 100k
R2 = 1k
R3 = 10k
R4 = 10k
R5 = 10k
R6 = 10k
R7 = 47k/2W
R8 = 100k
R9 = 47k/5W
RF - fotorezystor RPP130
P1 = 100k
P2 = 47k
D1 = BZP630C7V5
D2 = BYP401-400
T1, T2, T3 = BC238
bezpiecznik 100mA
mostek 2A/300V lub 4 diody 1N4007
Żarówka lub inny odbiornik prądu o mocy max. 200W


MYZLAB © 2002
Biała Podlaska 28.04.2002
Źródło: Radioelektronik 2/1993